Ryszarda z domu Szarlota, aktorka nieoczywista
Na sceny łódzkich i warszawskich teatrów, a także na plan filmowy
wchodziła i po prostu była. Na ogół w rolach koturnowych dam
lub prostych, wiejskich kobiet czy socjalistycznych robotnic. Dyżurna
aktorka-żołnierka, fizylierka z Sielc, o słowiańskiej blond urodzie, przejmująco
jasnych oczach i niepodrabialnym głosie. Środkami wyrazu w jej
interpretacjach nieskomplikowanych postaci, najczęściej drugoplanowych
i epizodycznych, były maksymalna prostota i prawda. Często tęskna
prawda wyrażana OCZAMI. Najsłynniejsza polska Ryszarda, z domu
Szarlota Hahn, zmarła nagle trzydzieści lat temu, 1 stycznia 1994 roku.
Tę rocznicę TVP Kultura uczciła przypomnieniem telewizyjnej rejestracji
monodramu Anny Strońskiej Przyjechała Żydówka w wykonaniu wielkiej
aktorki, szeroko znanej pod nazwiskiem Hanin.
Ileż sprzeczności pojawia się w życiorysie Ryszardy Hanin, poczynając
od dat (!) jej urodzenia: 30 sierpnia 1917 lub 1919 roku we Lwowie,
nieudokumentowanych i niepewnych, opartych tylko na informacji
podawanej przez samą aktorkę. Wychowana w spolonizowanej zamożnej
rodzinie żydowskiej (jej ojciec był bardzo bogatym przemysłowcem
i urzędnikiem kolei), która posiadała piękne, kilkunastopokojowe mieszkanie
w kamienicy przy ulicy Skarbkowskiej (obecnie: Łesi Ukrainki).
Szarlota została starannie wykształcona w Prywatnym Gimnazjum
Żeńskim im. Adama Mickiewicza i uformowana ideowo przez lwow-
Aram Stern
RYSZARDA Z DOMU
SZARLOTA, AKTORKA
NIEOCZYWISTA
209
ską cyganerię lat 30. ubiegłego wieku (Zuzanna Ginczanka, Tadeusz
Hollender, Stanisław Jerzy Lec). Perfekcyjnie znała język francuski i po
maturze, w 1937 roku wyjechała do Paryża, gdzie studiowała na Sorbonie
literaturę francuską oraz jednocześnie uczęszczała do studia jednego
z najważniejszych francuskich reformatorów teatru, Charles’a Dullina
przy Théâtre de l’Atelier. Dwa lata później agresja III Rzeszy i Związku
Radzieckiego na Polskę uniemożliwia młodej Szarlocie powrót z wakacji
na paryskie studia.
I tu dla panny z mieszczańskiego domu kończy się ten etap życia.
We Lwowie zajętym przez Sowietów najpierw pracuje jako pielęgniarka
(którą chciała zostać) w Domu Sierot, a także statystuje w Krakowiakach
i góralach w Polskim Teatrze Dramatycznym. 23 stycznia 1940 roku jest
obecna we lwowskim Klubie Polskim w czasie aresztowania przez NKWD
grupy pisarzy i poetów, między innymi Aleksandra Wata, Tadeusza Peipera,
Anatola Sterna i Władysława Broniewskiego. Przed aresztowaniem
ratuje ją legitymacja prasowa mężczyzny, za którego miesiąc później
wychodzi za mąż. Dziesięć (lub dwanaście) lat starszy poeta i redaktor
„Czerwonego Sztandaru”, Leon Pasternak, wiąże los młodej przedstawicielki
ówczesnej burżuazji ze środowiskiem komunistów. Po wkroczeniu
Wehrmachtu rok później do Lwowa udaje jej się uniknąć zamknięcia
w tamtejszym getcie, ale traci w nim swoich rodziców. Kilka lat później
dowiaduje się, że także jej brata Leonarda, lekarza psychiatrę, rozstrzelano
wraz z całym personelem szpitala na lwowskim Kulparkowie, dzielnicy
Lwowa. W tym czasie, po ewakuacji do ZSRR jest już spikerką Rozgłośni
Polskiej ZPP w Saratowie i Kujbyszewie, a następnie współzałożycielką
i aktorką Teatru 1. Dywizji im. Tadeusza Kościuszki, z którym wróci do
kraju przez Lublin i po zdaniu egzaminu eksternistycznego przyłączy
się do łódzkiego Teatru Wojska Polskiego.
(...)